Çıkar Çatışması

Spor, Egzersiz ve Performans Dergisi (JOSEP), bilimsel yayıncılık süreçlerinde şeffaflık, tarafsızlık ve güvenilirlik ilkelerini benimser. Bu nedenle yazarlar, hakemler ve editörler, makale değerlendirme ve yayın sürecini etkileyebilecek mevcut veya olası çıkar çatışmalarını açık şekilde beyan etmekle yükümlüdür.

Çıkar Çatışması Nedir?

Çıkar çatışması; bir yazarın, hakemin, editörün veya yayın sürecinde yer alan herhangi bir kişinin akademik kararlarını, değerlendirmelerini veya yorumlarını doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyebilecek kişisel, akademik, finansal, kurumsal veya profesyonel ilişkilerinin bulunması durumudur.

Çıkar çatışması her zaman etik ihlal anlamına gelmez; ancak açıkça beyan edilmemesi yayın sürecinin şeffaflığını ve güvenilirliğini zedeleyebilir.

Beyan Edilmesi Gereken Durumlar

Yazarlar, hakemler ve editörler aşağıdaki durumları çıkar çatışması kapsamında değerlendirmeli ve gerekli olduğunda beyan etmelidir:

• Finansal destek, fon, hibe, sponsorluk veya danışmanlık ilişkileri
• Çalışmanın sonuçlarından doğrudan veya dolaylı fayda sağlayabilecek ticari ya da kurumsal ilişkiler
• Yazarlar, hakemler veya editörler arasında yakın akademik, kişisel veya profesyonel ilişki bulunması
• Son yıllarda ortak yayın, proje, tez danışmanlığı veya kurum içi yakın çalışma ilişkisi bulunması
• Araştırmada kullanılan ürün, cihaz, yazılım, ölçüm sistemi veya hizmet sağlayıcılarla bağlantı bulunması
• Çalışmanın değerlendirilmesini etkileyebilecek kişisel görüş, rekabet, taraflılık veya çıkar ilişkileri

Yazarların Sorumlulukları

Yazarlar, makale gönderimi sırasında mevcut veya olası çıkar çatışmalarını açık şekilde beyan etmelidir. Çıkar çatışması bulunmuyorsa bu durum da makalede açıkça belirtilmelidir.

Yazarların beyanları; finansal destek, sponsorluk, kurum desteği, danışmanlık, ürün/hizmet ilişkisi veya çalışmanın yorumlanmasını etkileyebilecek herhangi bir çıkar ilişkisini kapsamalıdır.

Önerilen beyan örneği:

Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemler, değerlendirme davetini kabul etmeden önce makale konusu, yazarlar, kurumlar veya araştırma sonuçlarıyla ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunup bulunmadığını değerlendirmelidir.

Hakemler aşağıdaki durumlarda değerlendirme davetini reddetmeli veya durumu editöre bildirmelidir:

• Yazarlarla yakın kişisel, akademik veya profesyonel ilişki bulunması
• Yazarlarla yakın zamanda ortak çalışma veya ortak yayın yapılmış olması
• Makalenin konusu veya sonuçlarıyla ilgili finansal ya da kurumsal çıkar bulunması
• Tarafsız değerlendirme yapmayı engelleyebilecek rekabet, görüş ayrılığı veya kişisel durumların bulunması

Editörlerin Sorumlulukları

Editörler, çıkar çatışması bulunan makalelerde karar sürecinden çekilmeli veya makaleyi tarafsız bir editöre yönlendirmelidir. Editoryal kararlar yalnızca bilimsel kalite, etik uygunluk, yöntemsel yeterlilik ve derginin amaç ve kapsamına uygunluk temelinde verilmelidir.

Editörler, yazar veya hakemlerden gelen çıkar çatışması beyanlarını dikkate alır ve gerektiğinde değerlendirme sürecini yeniden düzenler.

Finansal Destek ve Sponsorluk Beyanı

Araştırmanın finansal destek, proje fonu, kurum desteği, sponsorluk veya herhangi bir dış kaynakla yürütülmesi durumunda bu bilgi makalede açıkça belirtilmelidir. Destek sağlayan kurum veya kuruluşların çalışmanın tasarımı, veri toplama süreci, analizleri, yorumlanması veya yayın kararları üzerindeki rolü varsa bu durum ayrıca açıklanmalıdır.

Beyan Eksikliği veya Gizleme Durumu

Çıkar çatışmasının beyan edilmediğinin sonradan tespit edilmesi durumunda editörlük gerekli incelemeyi başlatabilir. Değerlendirme sürecindeki makaleler için ek açıklama istenebilir, değerlendirme süreci durdurulabilir veya makale reddedilebilir.

Yayımlanmış makalelerde beyan eksikliği tespit edilirse düzeltme yayımlanabilir, okuyucular bilgilendirilebilir veya gerekli durumlarda makale geri çekme süreçleri işletilebilir.

Şeffaflık İlkesi

JOSEP, çıkar çatışması beyanlarını yayın sürecinin güvenilirliğini artıran temel bir şeffaflık unsuru olarak değerlendirir. Tüm tarafların açık, dürüst ve zamanında beyan yapması beklenir.